อย่าทำตนเป็นถ้วยชาที่เต็ม

ชา... เครื่องดื่มจากตะวันออกชนิดนี้คงไม่มีใครที่ไม่รู้จัก แต่ก็น่าสนใจที่ว่ามันมีจุดกำเนิดที่ใดกันแน่ระหว่างจีนหรืออินเดีย

แต่ที่แน่ๆคนอังกฤษเมื่อยึดอินเดียเป็นอาณานิคมได้แล้ว ก็นำเข้าชาอินเดียเข้าไปบริโภคกันในอังกฤษกันอย่างเอิกเกริก จนกลายเป็นวัฒนธรรม "น้ำชายามบ่าย" หรือ "tea-time" ไม่เพียงเท่านั้นศรีลังกาประเทศเกาะตอนใต้ของอินเดียก็ยังกลายเป็นประเทศที่ส่งชาออกอันดับหนึ่งไปด้วย (เพราะเป็นประเทศในอาณานิคมหรือเปล่า?)

ในแถบเอเชียตะวันออก ชามีต้นกำเนิดมาจากจีนอย่างแน่แท้ไม่ต้องสงสัย คนจีนมีความละเมียดละไมกับการบริโภคชามานานแล้ว ชาชั้นดีที่นิยมบริโภคกันบางครั้งตั้งราคาขายในระดับพันบาทก็มี ดูเหมือนว่าคนจีนมีวัฒนธรรมในการบริโภคชา คู่กับการบริโภคสุราด้วย

ชาชั้นดีที่อยากแนะนำให้ลองชิมกันดูก็อย่างเช่น "อู่หลง" (มังกรดำ) , ทิกวนอิม (กวนอิมเหล็ก)จริงๆมีหนังสือไทยดีๆแนะนำถึงชาอยู่เล่มสองเล่มซึ่งน่าจะลองไปหาอ่านดู เพราะมีพูดถึงประเภทของชาจีน และวัฒนธรรมการบริโภคชาอย่างละเอียด (แล้วจะรู้ว่าการบริโภคชา ก็เป็นวัฒนธรรมฟุ่มเฟือยอย่างหนึ่งเหมือนกัน)นอกจากค่าใช้จ่ายเรื่องชาแล้ว ยังมีค่าใช้จ่ายเรื่องอุปกรณ์ชงชา และอุปกรณ์ดื่มชาอีกต่างหาก

แต่เท่าที่ลองค้นหาข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตคร่าวๆ ก็จะพบว่า ชาจีนมีอยู่สามอย่างคือ
ชาเขียวกินได้รสใบไม้ (หลงจิง ตุ้งติ้ง)
ชาเหลืองหอมกรุ่นรสชาติดีเยี่ยม (ทิกวนอิม อู่หลง )
ชาแดงไม่หอมเท่าไหร่แต่ชุ่มคอมากๆ(จุ๊ยเซียน ต้าหงผา)

ไว้เจาะลึกเรื่องชาจีน ก็จะค่อยๆ หารายละเอียดเพิ่มเติมมาอีกที
====



เอาล่ะพูดถึงชาจีนแล้ว ต้องพูดถึงชาญี่ปุ่นกันหน่อย ชาญี่ปุ่นที่คนญี่ปุ่นนิยมบริโภคกันก็คือ ชาเขียว ซึ่งมีข้อแตกต่างจากชาจีนคือ ชาเขียวไม่ใช่เป็นชาที่ผ่านการหมัก แต่จะทำให้ใบชาแห้งด้วยการผ่านอุณหภูมิสูงอย่างรวดเร็ว วันก่อนไปหยิบหนังสืออะไรสักอย่างที่ร้านโออิชิ พูดถึงชาเขียวนี่แหละ (แต่ทั้งเล่มดูเหมือนจะพูดถึงวัฒนธรรมญี่ปุ่นในกรุงเทพ) เขามีการบรรยายถึงกรรมวิธีการทำชาเขียวคร่าวๆอยู่ด้วย (ดูเหมือนจะใช้วิธีนึ่งผ่านไอน้ำร้อน) และชาเขียวก็มีหลายเกรดหลายยี่ห้ออยู่เหมือนกัน ซึ่งขึ้นอยู่กับ กรรมวิธีการผลิต และลำดับครั้งของการเด็ดใบชา รวมไปถึงกรรมวิธีคัดใบชา ถ้ายี่ห้อไหนยิ่งปราณีตเท่าใด ก็จะแพงขึ้นเท่านั้น เพราะมีมูลค่าเพิ่มของแรงงานอยู่ด้วย

การดื่มชานี่ ต้องเริ่มต้นด้วยกลิ่น แล้วละเลียดรส (ยุ่งยากจัง) ซึ่งดื่มเหล้า ดื่มสาเกก็เหมือนกัน แต่ดื่มสาเกแล้วเมา ดื่มชาแล้วตาค้าง ^^"

ในส่วนตัวผมนั้นแม้จะเห็นด้วยว่า ชาจีนอย่างอู่หลง เนี่ยดูมีรายละเอียดมากกว่า แต่โดยรวมแล้ว ผมกับชอบชาเขียวมากกว่า รู้สึกเรื่องพวกนี้จะสะท้อนถึงวัฒนธรรมของสองประเทศเสียด้วยสิ ซึ่งนับแต่อดีตญี่ปุ่นมักจะนำเข้าวัฒนธรรมจากจีน แล้วพยายามตัดย่อให้ดูเรียบง่าย และง่ายต่อการใช้งานขึ้น

===

กลายเป็นบทความเรื่องชาไปได้ไงเนี่ย จริงๆจะพูดถึงปรัชญาเซน หรือคำเตือนอันหนึ่งว่า "พยายามอย่าทำตนเป็นถ้วยชาที่เต็ม" แต่ก็นั่นแหละ ตามสไตล์ของสหายสิกขา ไม่ชอบพูดเรื่องที่อยากพูดตรงๆ แต่ต้องอ้อมโลกก่อน -_-" เมื่อไหร่จะหายนิสัยแบบนี้เสียที เรื่องนี้หลายคนคงเคยอ่านมาแล้ว แต่จะขอยกมาเล่าอีกทีเผื่อท่านที่ยังไม่ได้อ่านจะได้รับทราบนะครับ

นิทานเซนเขามีว่า

กาลครั้งหนึ่ง มีศาสตราจารย์ที่มีความรอบรู้มาก ได้เดินทางมาเยี่ยมอาจารย์สอนเซนที่อารามวัดเซนแห่งหนึ่ง

ครั้นพอเดินทางมาถึง ทักทายกันตามมารยาทเรียบร้อยแล้ว ท่านศาสตราจารย์ก็บรรยายให้อาจารย์เซน (ซึ่งเรามักจะจินตนาการถึงว่าเป็นพระแก่ๆ ในจีวรสีดำ สไตล์ญี่ปุ่น) ให้ฟังว่าท่านได้รับทราบเรื่องอะไรมาบ้าง ตอนนี้กำลังทำการวิจัยศึกษาอะไรอยู่ ทำนองนั้น

ท่านศาสตราจารย์ก็เล่าอยู่เป็นนานสองนาน จนเหนื่อย ก็เลยหยุด แล้วก็ถามอาจารย์เซนในทำนองว่า เนี่ยสมัยนี้โลกนี้ไปถึงไหนต่อไหนกันแล้ว เซนเป็นความรู้โบราณจะมีอะไรเป็นประโยชน์และทันสมัยบ้างไหม (ประมาณนั้น)

พระเซนก็ไม่ว่าอะไร ยิ้มน้อยๆ แล้วก็หยิบกาขึ้นมารินชาในถ้วยชาของท่านศาสตราจารย์ให้ (ท่านศาสตราจารย์ก็ยิ้มล่ะสิ เพราะพูดมากคอแห้ง อยากกินชาให้ชุ่มชื่นจัง)

แต่ปรากฏว่าอาจารย์เซนรินน้ำชาลงในถ้วยชาจนเต็มแล้วก็ยังไม่ยอมหยุด จนกระทั่งชาในถ้วยหกล้นออกมาเลอะพื้นเต็มไปหมด ท่านศาสตราจารย์ก็เลยโวยวายว่า นี่ท่านอาจารย์ ท่านไม่เห็นหรือว่าน้ำชามันล้นถ้วยแล้วท่าน ได้โปรดหยุดเทน้ำชาทีเถิด

ท่านอาจารย์ก็หัวเราะเบาๆ แล้วว่า "เออ นั่นสินะ ถ้วยชามันเต็มแล้ว เลยเทชาลงไปไม่ได้อีกแล้ว"
"งั้นท่านคงต้องทำให้ถ้วยชาของท่านมันพร่องลงไปบ้าง เราถึงจะเติมชาลงไปเพิ่มอีกได้นะ"

แล้วเรื่องก็เอวัง กันคมๆ สไตล์เซนแบบนี้แล

=======

ชอบเรื่องของเซนก็เพราะว่า ทุกโกอาน จะเสียดแทงความคิดคน และกระตุกให้คนคิด ซึ่งถ้าเราไม่ทำตัวเป็นชาล้นถ้วยอยู่นั่น ก็จะคิดได้เอง

ต้องเตือนตัวเองเสมอว่า อย่าทำตัวเป็นชาล้นถ้วย พยายามทำตัวเป็นนักศึกษาอยู่เสมอ เพราะไม่มีอะไรที่เรารู้จริงไปหมดหรอก ลองคิดดูว่าคนในโลกมีเป็นพันล้าน (ห้า-หกพันล้าน) ชีวิตของคนๆหนึ่งก็เหมือนกับเป็นหนึงสือเล่มหนึ่ง เราจะไปศึกษาเรื่องราวทั้งหลายแหล่ในโลกนี้จนหมดได้อย่างไร ยังไม่นับความรู้จากคนในอดีตอีกมากมายนั่นอีก

แม้ความคิดของคนที่อ่อนด้อยด้วยวัยวุฒิ และคุณวุฒิ บางครั้งก็ยังมีอะไรให้คิด ให้ศึกษาอยู่เสมอ

ต้องเตือนตนเองอีกว่า เวลาไปเห็นใครทำกร่าง ทำว่าข้ารู้ ข้าแน่ ก็อย่าไปตามคนประเภทนั้น หรือไปเอาชนะคะคาน (บางทีมันจะติดในใจ แล้วพอไปถึงระดับหนึ่งคิดว่าเรารู้เยอะ เราจะแสดงกริยาคล้ายๆกับคนๆนั้นออกมา) แต่พยายามทำตนให้เป็นถ้วยชาที่ว่างเปล่าอยู่เสมอ

เพราะถ้าทำตัวเป็นชาล้นถ้วยเสียแล้ว เราจะดื่มชาอีกได้อย่างไรเล่า

ชาน่ะมันมีหลายยี่ห้อนะ